De slangenmuur van Wijngaard Land & Boschzigt op landgoed Hilverbeek
door Ilse Swank, NWG Wijnmeester Wijngilde Utrecht
Hoewel ik bang ben voor slangen, is deze slangenmuur niets vergeleken met echte slangen. Onderweg om Sud-Ouest-wijnen af te leveren bij een collega-wijnmeester, werd ik verrast door een wijngaard langs een stille weg door het bos.
De zon scheen en ik genoot van het boslandschap om me heen. Vanaf de weg waren de ranken van de druivenstokken in de wijngaard te zien, maar de muur zelf bleef verborgen. Pas toen ik de boslaan inreed om de auto te parkeren, liet de slangenmuur zich plots zien, kronkelend en bijna eigenwijs tussen de bomen. In dit besloten groene landschap trok de muur onmiddellijk alle aandacht.
De wijngaard blijkt open. Binnen de muur verandert de sfeer: beschut, warm en idyllisch. Vrijwilligers zijn aan het werk tussen de ranken; een van hen is zorgvuldig bezig om onderaan de ent een nieuwe zijscheut te laten groeien. Ook de eigenaar Gijs Prinsen is aanwezig. Ik vraag of ik foto’s mag maken.
De druivenstokken groeien in rijen langs het metselwerk en profiteren van zon en opgeslagen warmte. De eigenaar vertelt welke invloed de slangenmuur heeft op de wijngaard. ‘Elke bocht vangt zon. Overdag warmt de muur op, ’s avonds geeft hij die warmte weer af.’ Terwijl hij vertelt, cirkelt een buizerd boven ons in de lucht.
De muur is naast historisch ook praktisch. Door zijn gebogen vorm is hij stabieler dan een rechte wand en creëert hij een gunstig microklimaat voor de druivenstokken. De eigenaar zegt dat dit een mooi voorbeeld is van hoe romantiek en functionaliteit samenkomen, gebaseerd op oude kennis. In Nederland is zo’n muur zeldzaam en vaak zelfs noodzakelijk. Zelfs de waterput op deze wijngaard bleef nooit droog.
Het bijzondere aan deze muur deed me ook denken aan een soortgelijke renovatie bij wijngaard Hoog Beek & Royen, waar ik vrijwilliger ben. Deze wijngaard heeft een monumentale muur die in 2023 is gerenoveerd. Tijdens dit proces kreeg ik veel informatie van een erkend metselaar, een zeldzaam geworden beroep, maar onmisbaar voor het behoud van historische muren. In dat kader bezocht ik ook de steenfabriek waar de bakstenen vandaan komen. Voor de renovatie van zowel onze muur als de slangenmuur zijn hier bakstenen hergebruikt. De fabriek ligt aan de Nederrijn en is herkenbaar aan de hoge schoorsteen.
Wanneer nieuwe stenen worden bijgemaakt, wordt de kleisamenstelling aangepast aan de bestaande muur: rode stenen bevatten meer ijzer, lichtere stenen meer kalk. Zo sluiten nieuwe stenen naadloos aan bij het bestaande materiaal. Of de stenen bij Wijngaard Land & Boschzigt afkomstig zijn van steenfabriek Zilverschoon, weet ik niet. Wel is duidelijk dat ook daar bewust is gekozen voor speciale stenen, met hetzelfde uitgangspunt: aansluiten bij het bestaande materiaal en het historische karakter respecteren. De stenen dragen hun geschiedenis en passen qua kleur en hardheid perfect bij de monumentale muren.
Aan de overkant van de weg, in de lunchroom die bij dit landgoed hoort, koop ik een fles wijn van deze wijngaard. Even later loop ik het bos in dat de wijngaard omarmt. De ligging maakt deze plek niet alleen interessant voor wijnliefhebbers, maar ook voor natuurliefhebbers. Hier komt alles samen: landschap, geschiedenis en wijn, en ja, er zal hier vast ook ooit een slang langs kronkelen.
Wijngaard Land & Boschzigt te Hilverbeek, Leeuwenlaan 11, 1243 KA ’s-Graveland